Yn y bennod hon o Ymchwil ar y Gweill, mae Jonathan Davies yn sgwrsio gyda Emma Grigorian am eu profiad o fynychu cynhadledd flynyddol y British Association of Applied Linguistics (BAAL) yn Birmingham. Dros dri diwrnod o gyflwyniadau, trafodaethau a chymdeithasu, bu’r ddau yn cael cyfle i glywed am ymchwil ym maes ieithyddiaeth gymhwysol gan ymchwilwyr o Gymru, y Deyrnas Unedig a thu hwnt.

Yn ystod y sgwrs, mae Jonathan ac Emma yn trafod beth sy’n gwneud cynhadledd academaidd yn brofiad mor ddwys, gan gynnwys y dewis o sesiynau, cyflwyniadau sy’n berthnasol i’w gwaith a chyflwyniadau eraill sy’n cynnig syniadau newydd ac annisgwyl. Maen nhw hefyd yn rhannu rhai o’r cyflwyniadau a’r pynciau a wnaeth yr argraff fwyaf arnynt, gan gynnwys gwaith ar seicoleg dysgu ieithoedd, rôl memes wrth fynegi emosiynau, ac ymchwil i ieithyddiaeth mewn ysgolion.

Mae’r bennod hefyd yn trafod lle Cymru a’r Gymraeg o fewn y maes ieithyddiaeth gymhwysol yn ehangach. Mae Jonathan ac Emma yn myfyrio ar y diffyg cyfeiriadau at Gymru a’r Gymraeg mewn rhai o’r trafodaethau yn y gynhadledd, ac ar bwysigrwydd sicrhau bod cyd-destunau ieithyddol Cymru yn cael eu cynrychioli mewn ymchwil a thrafodaethau rhyngwladol. Maen nhw hefyd yn trafod eu profiad o gyflwyno eu gwaith eu hunain yn Saesneg, a’r heriau a’r cyfleoedd sy’n dod gyda siarad am ymchwil o flaen cynulleidfa academaidd newydd.

Un o themâu eraill y sgwrs yw dylanwad deallusrwydd artiffisial ar ymchwil academaidd. Mae’r ddau yn trafod pa mor aml roedd AI yn ymddangos yn y cyflwyniadau yn y gynhadledd, ac yn ystyried y perygl o drin technoleg newydd fel buzzword yn hytrach na chanolbwyntio ar ei defnyddiau a’i gwerth gwirioneddol.

Wrth gloi, mae Emma yn trafod yr angen i fod yn llai beirniadol o’n methodolegau ymchwil ein hunain a chydnabod bod gan bob dull ei gyfyngiadau. I Jonathan, y brif wers o’r gynhadledd yw pwysigrwydd cyfathrebu a chymdeithasu â chyd-ymchwilwyr. Drwy rannu syniadau, gofyn cwestiynau a dod i adnabod gwaith pobl eraill, gall cynadleddau academaidd fod yn gyfle pwysig i ddysgu, adeiladu rhwydweithiau a datblygu fel ymchwilydd.

Mae prosiectau Emma a Jon yn cael eu hariannu gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol

Yn y bennod hon o Ymchwil ar y Gweill, mae Jonathan Davies yn sgwrsio gyda Ffion, ymchwilydd PhD ym Mhrifysgol Abertawe, sy’n ymchwilio i ddementia ac, yn benodol, i’r hyn sy’n digwydd i gelloedd yr ymennydd wrth i bobl heneiddio. Mae ei gwaith yn edrych ar gyflyrau gan gynnwys clefyd Alzheimer, clefyd Parkinson a dementia, gan geisio deall y gwahaniaeth rhwng heneiddio arferol a’r newidiadau sy’n digwydd yn yr ymennydd mewn dementia.

Yn ystod y sgwrs, mae Ffion yn trafod ei gwaith yn y labordy, gan gynnwys y broses o drawsnewid celloedd croen yn niwronau er mwyn creu modelau sy’n adlewyrchu oedran y person y daeth y celloedd ohono. Mae hi’n esbonio pam y gall y modelau hyn fod yn ddefnyddiol wrth astudio dementia, gan alluogi ymchwilwyr i archwilio beth sy’n digwydd mewn celloedd byw ac i brofi triniaethau posibl. Mae’r sgwrs hefyd yn trafod rhai o’r gwahaniaethau rhwng clefyd Alzheimer a chlefyd Parkinson, a rôl proteinau a mitocondria mewn iechyd celloedd yr ymennydd.

Mae’r bennod hefyd yn archwilio rôl grelin, hormon sy’n cael ei gynhyrchu yn y stumog ac sy’n fwyaf adnabyddus am ei gysylltiad â newyn. Mae Ffion yn trafod ymchwil sy’n awgrymu bod grelin hefyd yn gallu effeithio ar yr ymennydd ac yn esbonio sut mae ei gwaith yn ymchwilio i’r posibilrwydd o dargedu’r system hon er mwyn hybu twf niwronau newydd. Drwy gyfuno modelau celloedd newydd ag ymchwil i grelin, y gobaith yw datblygu ein dealltwriaeth o ddementia ac archwilio llwybrau newydd posibl ar gyfer triniaethau yn y dyfodol.

Mae prosiectau Ffion a phrosiect Jon yn cael eu hariannu gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol

Diolch yn fawr iawn, pawb am eich holl gymorth dros y flwyddyn ddiwethaf. Dyma neges i roi gwybod y bydd Ymchwil Ar Y Gweill yn cymryd amser bant dros yr haf er mwyn recordio ar gyfer cyfres 2!

Bydd Cyfres 2 hefyd yn ehangu’r ystod o leisiau ar y podlediad, gan gynnwys ymchwilwyr ar wahanol gamau yn eu gyrfaoedd academaidd, ynghyd â mwy o benodau drwy gydol y gyfres.

Cyn hynny, mae croeso i chi fynd yn ôl at benodau Cyfres 1 ac ail-ddarganfod yr ymchwil ffantastig sydd eisoes wedi’i rhannu.

Diolch o galon eto am wrando a dw i'n edrych ymlaen at eich croesawu chi nôl ym mis Medi!

Jon