Tá an t-oileán beag seo ag athrú ar go leor, leor bealaí - ó thaobh na polaitíochta de, ó thaobh an chultúir de agus ó thaobh ár bhféiniúlachta de.

Agus leis na hathruithe sin, tá díospóireacht ag teacht chun cinn arís is arís eile, is é sin, reifreann faoin teorainn agus faoi Éire Aontaithe.

Ach cé comh réadúil is atá an fís sin maidir le hÉire Aontaithe?

Ag Ard Fheis Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste ar na mallaibh, ghlac an eagraíocht le rún ar son ghníomhú i dtreo “Éire Aontaithe ar leas na Gaeilge agus na Gaeltachta”.

Ach le conspóid agus le teannas go minic ina scáil ar aon díospóireacht pholaitiúil faoin nGaeilge – go háirithe ó thuaidh - an bhfuil baol an go dtiocfadh ísliú stádais ar an teanga in Éire Ath-Aontaithe?

Agus í ag taifeadadh beo ag an Ard Feis, phléigh Áine Ní Bhreisleáin taighde úr ar thodhchaí na Gaeilge agus na Gaeltachta in Éirinn Aontaithe leis an údar Róisín Nic Liam (scoláire dochtúireachta PhD in Ollscoil na Banríona), agus le hUachtarán Chonradh na Gaeilge, Ciarán Mac Giolla Bhéin.

Foclóir:

Ag bailiú nirt: Gaining momentum

Dlús: Accerlate or to hasten

Is mithid dúinn: It’s time for us

Claochlaitheach: Transformative

Ionchur: Input

Claonadh: Bias

Ag amharc go cúng: Looking narrowly

Rúin: Motions

Críochdheighilt: Partition

Ualach: Burden

Deis chneasaithe: Opportunity for healing

Uirlis dheighilte: A tool of separation

Dlínse: Jurisdiction

Fréamhaithe: Rooted

Toil: Desire or will

Ionchas: Expectation

Creatlach: Framework

Idirbheartaíocht: Negotiation

Rinneadh muid talamh slán daofa: We took them for granted

Samhail: Model

Am-scála: Time frame

Aineolach: Uninformed or ignorant

Géilleadh: Surrender

Soiléireacht: Clarity

An cheist a chíoradh: To discuss the issue

Beidh seo ar leas..: This will benefit..

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Do phobal iargúlta ar chósta thiar thuaidh na tíre, tá an tseirbhís aeir go Baile Átha Cliath riachtanach.

I nDún na nGall, áit nach bhfuil iarnród ná mótarbhealach ar bith ann, tá go leor daoine ag brath ar an aerfort le dul go dtí an phríomhchathair.

Tá an sceideal eitilte mar a bhí ag athrú anois áfach.

Agus leis an athrú sin, tá míshástacht, imní agus fearg ag fás.

Fógraíodh seachtain ó shin go raibh conradh úr PSO sínithe ag an Roinn Iompair le comhlacht eitlíochta.

De réir an amchlár nua, tiocfaidh deireadh le heitiltí fillte i lár an lae idir an dá aerfort.

De réir lucht feachtais ar son chúram ailse, beidh tionchar diúltach ag an sceideal úr ar na céadta duine atá ag fáil cóir leigheas i mBaile Átha Cliath.

Mar sin de, cad é an chúis taobh thiar den athrú amchláir seo?

Agus cad é an chéad chéim eile don phobal nach bhfuil sásta glacadh leis?

Ar Seachtain, ;abhair Áine Ní Bhreisleáin faoin fhearg atá ar an phobal áitiúil i nDún na nGall de bharr na n-athruithe atá le teacht.

Foclóir:

Eitiltí fillte: Return flights

Mí-bhuntáiste eacnamúil: Economic disadvantage

Raflaí: Rumours

Ag reachtáil: Running/Organise

Tairiscint: A tender

Ailse: Cancer

Ag fulaingt: Suffering

Corruair: Sometimes

Otharlann: Hospital

Tromchúiseach: Grave

Cóir leighis: Medical treatment

Galar croí: Heart disease

Imirce: Emigration

Infheistíocht: Investment

Le bheith ar an ghannchuid: To be short on something

Feiliúnach: Suitable

Ciall tráchtála: Commercial sense

Brabús: Profit

Éileamh: Demand

Do Ladar a chur isteach i rud: To weigh in on something or to meddle

Folamh: Empty

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá an sciar is déanaí de na comhaid a bhaineann le Jeffrey Epstein ag cothú ceannlínte nuachta ar fud an domhain i gcónaí, coicís ó foilsíodh iad.

Tá breis agus trí mhilliún comhaid scaoilte sa chuid is déanaí, físeáin, grianghraifeanna, ríomhphoist, téacsanna, agus tuairiscí nuachta fiú.

Tá na mílte ainmneacha luaite sna cáipéisí - cé go bhfuil sé tábhachtach le cur ina luí ar dhaoine nach ionann a bheith luaite sna comhaid is a rá go raibh aon olc nó éagóir déanta ag na daoine sin.

I measc na gcáipéisí atá curtha ar fáil don phobal, tá tagairtí go leor ann d’Éirinn.

Ar Seachtain, glacann an t-iriseoir Ciarán Dunbar muid tríd na snáithíní a cheanglaíonn Jeffery Epstein leis an tír bheag seo.

Foclóir:

• Comhaid: Files
• Cáipéisí: Documents
• Diabhlaíocht: Devilment
• Mí-úsáid ghnéis: Sexual abuse
• Clár na gciontóirí gnéis: Sex offenders register
• Curtha ina leith: He was accused of
• Seilbh a ghlacadh ar: To take possession of
• Faic: Nothing
• Cloí le: Abide by or stick with
• Éagóir: wrongdoing
• An chloch is mó ar a phaidrín: His greatest concern
• Gar: Favour
• Teaghlach ríoga na Breataine: British Royal Family
• Líomhaint: Allegation
• Comhaontú Aoine an Chéasta: Good Friday Agreement
• Príomh-ailtire: Main architects
• Smál: Stain or taint
• Beannacht: Blessing
• Ciontaíodh é: He was found guilty
• Neamhaird: Ignore
• Tá aiféala air: He regrets

See omnystudio.com/listener for privacy information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sa bhliain 2005, thiar i gceantar tuaithe i nGaeltacht Dhún na nGall, tharla ionsaí fíochmhar a d’fhág smál ar an phobal ann le breis agus fiche bliain anuas.

Dúnmharaíodh Shaun Duffy, fear a bhí 36 bliain d'aois, ina theach féin tar éis oíche cheiliúrtha ar an 29 Eanáir. Níor cúisíodh éinne as an dúnmharú a tharla bliain is fiche ó shin. Tá achainí úr déanta ag na Gardaí ar dhuine ar bith a bhfuil eolas acu faoi dhúnmharú.

Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Áine Ní Bhreisleáin

Foclóir:

An Clochán Liath: Dungloe

Ceantar tuaithe: Rural area

Faoi ghlas: Locked

Stróicthe: Ripped

Ba léir: It was obvious

Saighead: Arrow

Sciathán: Arm

Adhlacóir: Undertaker

Geallghlacadóireacht: Betting

Ar leac an dorais: On the doorstep

Ag cíoradh: Combing

Ráitis: Statements

Feiceálach: Visible

Ráflaí: Rumours

Naimhde: Enemies

Fíochmhar: Savage

Na beithígh: Horses or cattle

Ina sheilbh: In his possession

Leid: Tip or advice

Coiste cróinéara: Coroner's inquest

Ag achainí ar dhaoine: Appealing to people

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ag dul siar na cianta, rinneadh ceiliúradh ag an am tábhachtach seo den bhliain. Ba é Imbolc ceann de mhórfhéilte an fhéilire Cheiltigh. Agus ag croílár an cheiliúrtha sin tá Bríd. Ach cad é an ceangal idir Bríd an bandia agus Bríd an naomh, más ann dó ar chor ar bith? Agus cérbh iad na bandéithe eile a shleamhnaigh as cuimhne na ndaoine le himeacht ama?

­

Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Ríonach Uí Ógáin (iar-stiúrthóir Cnuasach Bhéaloideas Éireann)

­

­

Foclóir:

­

Seanda: Ancient

­

Laethanta cinn ráithe: Quarter days

­

Lá Leathach an Earraigh: Spring equinox

­

Is ionann é: It's the same thing

­

Lón bia: Food supply

­

Ídithe: Depleted

­

Tréithe: Features

­

Luachra: Rushes

­

Barra: Crops

­

Eallach: Cattle

­

Comhbhá: Kinship

­

Fite fuaite: Intertwined

­

Giolla: Servant

­

Tóir: Popularity

­

Baile fearain: Townland

­

An charthanacht: The charity

­

An Mhaighdean Mhuire: The Virgin Mary

­

Cráifeach: Religious

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deir eagrais iascaireachta go bhfuil beagnach 2,300 post i mbaol tar éis chinneadh ón Aontas Eorpach atá “tubaisteach”, dar leo. I mí na Nollag, ag cruinniú sa Bhruiséil, fógraíodh go mbeidh ciorrú ollmhór ar an méid iasc is féidir a thabhairt i dtír in Éirinn. Tiocfaidh an t-athrú seo i bhfeidhm i mbliana. Cén tionchar a bheas aige seo ar iascairí agus ar lucht próiseála atá fostaithe sa tír seo? Céard atá i ndán don earnáil iascaireachta amach anseo?

Láithreoir: Róisín Ní Mhaoláin, Aoi: Áine Ní Bhreisleáin

Foclóir:

Earnáil: Sector

Aontas Eorpach: European Union

Domhain: Deep

Slí beatha: Livelihood

Comhphobal: Ccommunity

Uasmhéid: Maximum

Tubaisteach: Disastrous

Imeall: Border

Bia mara: Seafood

Táillí: Fees

Monarcha : Factory

Eagrais: Oorganisations

Spotsolas: Spotlight

Baol: Danger/fear

Cé: Quay/dock

Neodrach: Neutral

See omnystudio.com/listener for privacy information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.