Tijdens de toerustingsavond van Geloofstoerusting in Rijssen bracht ds. A.A.F. (Alfred) van de Weg een indringende boodschap, waarin hij luisteraars wakker schudde met de vraag: ‘Ben je er klaar voor?’ De gelijkenis van de wijze en dwaze meisjes stond centraal. Het is een beeld van de kerk, op weg naar het grote bruiloftsfeest van het Koninkrijk.

Hij tekende in zijn lezing de ernst van Jezus’ woorden: ‘De deur werd gesloten’. Niet iedereen zal binnengaan, zelfs niet allen die uiterlijk lijken mee te doen. ‘Ze hadden allemaal lampen, maar slechts vijf hadden olie.’ Die olie – een beeld van de Heilige Geest, van vreugde en verlangen – maakt het verschil. Want geloof is niet erfelijk of overdraagbaar: ‘je kunt niet leven op het geloof van een ander.’

Hij riep op tot waakzaamheid en verlangend uitzien naar Jezus’ komst, want ‘de bruidegom komt eraan.’ Het is geen boodschap van angst, maar van hoop: ‘De kerk is niet op weg naar een begrafenis, maar naar een feest.’ En terwijl de wereld in chaos is, klonk het hoopvolle refrein: ‘Hij komt. Halleluja. Amen.’

In deze lezing neemt dominee C. (Kees) Budding ons mee in de vraag: ‘Wat geeft mijn leven zin?’ Hij begint met het aangrijpende verhaal van een jonge vrouw die haar leven beëindigde. Een meisje ‘vol levenslust’, en toch zo wanhopig leeg. Daarmee maakt hij meteen duidelijk: dit is geen theoretische vraag, maar een zaak van leven en dood.

Aan de hand van Het verlaten individu van Esther van Fenema schetst hij onze tijd. De zeven hoofdzonden – hoogmoed, hebzucht, lust, woede en meer – zijn springlevend. We zijn, zegt zij, ‘onszelf als God gaan zien’. Het gevolg is een achtste zonde: leegte. We scrollen, vergelijken, blazen onszelf op als een ‘blaasbalg’, maar vanbinnen blijft het leeg.

De kern ligt volgens ds. Budding bij hoogmoed. Paulus’ woorden klinken krachtig: ‘Laat daarom niemand roemen in mensen.’ Onze identiteit kan niet rusten op waardering van anderen.

Het echte antwoord vinden we in Christus. Zoals Tim Keller benadrukt: bevrijding komt niet door jezelf op te knappen, maar door genade. ‘Wie mij echter beoordeelt, is de Heere.’ Wanneer Christus het middelpunt wordt, hoef je dat zelf niet meer te zijn. Dan ontstaat er, zoals hij het noemt, ‘heerlijk rumoer’ in je hart; en ben je werkelijk de leegte voorbij.

In veel christelijke gezinnen klinkt de waarschuwing: ‘als je je geloof wilt kwijt raken, dan moet je theologie gaan studeren.’ Laurens Pruis neemt die angst serieus, maar weigert te zeggen dat het onvermijdelijk is. Hij spreekt over een ‘levensgevaarlijke huurmoordenaar’ die in sommige opleidingen is binnengelaten: moderne theologie die het geloof niet alleen kan verwonden, maar ook kan verlammen.

Hij beschrijft twee gevaren. Eerst de modern-historisch-kritische aanpak, waarin de Bijbel vooral ‘een menselijk historisch document’ wordt en wonderen ‘methodologisch onaanvaardbaar’ zijn. Dat brengt volgens hem een reeks aannames met zich mee die de tekst al bij voorbaat in stukken knipt, zoals het idee van ‘unilineaire evolutionaire ontwikkeling’ en latere redacteurs die teksten zouden ‘updaten’. Daarna volgt het postmoderne alternatief dat hij heden ten dage overal herkent: ‘het gaat minder om lezen en meer om gelezen worden.’ Maar als de letter niet meer bindt, worden ‘wij zelf het kader’ en schuift de uitkomst opvallend vaak mee met de cultuur.

Hoe dan wel? Zijn antwoord is eenvoudig en ferm: ‘lees de Bijbel als een gelovige’ en ‘lees bijbels theologisch’, als ‘geloof dat zoekt naar begrip.’ God ‘spreekt in de regels van de tekst,’ en Jezus koppelt Gods stem aan de bedoeling van de menselijke auteur. Dat laat hij concreet zien via de Immanuel-belofte. Het lijkt misschien alsof Mattheüs de tekst van Jesaja op een verkeerde manier gebruikt. Maar Mattheüs ‘heeft precies hetzelfde interpretatieperspectief’ als Jesaja, in een patroon dat via Mozes en David naar Christus wijst: de ultieme ‘God met ons.’

Op veel onderwijsplekken leeft het gevoel dat ‘er een soort conflict is tussen wetenschap en het christelijk geloof.’ Chris Verhagen draait dat om. Volgens hem staat wetenschap pas echt stevig als je uitgaat van God: ‘het christendom [is] de noodzakelijke vooronderstelling… om wetenschap te kunnen bedrijven’ op een ‘begrijpelijke, onderbouwde, gerechtvaardigde manier.’

Hij wijst naar de geschiedenis, zoals Galileo, Kepler en Newton, en laat hen aan het woord. Zelfs nu zijn er gelovige topwetenschappers, zoals Nobelprijswinnaar Bill Phillips: ‘Het is niet onwetenschappelijk om te geloven dat er een God moet zijn…’

Daarna loopt hij langs wat wetenschap nodig heeft: wetmatigheid, logica, betrouwbare zintuigen, een betrouwbaar brein en zelfs morele spelregels. Dat alles vraagt om een fundament. Zijn kern: de Drie-enige God is ‘ultieme eenheid in ultieme veelvuldigheid.’ En het is Gods trouw die de natuur voorspelbaar maakt: ‘Zolang de aarde bestaat… [zullen] dag en nacht niet ophouden.’

Tot slot prikt hij door het idee heen dat wetenschap ‘neutraal’ zou zijn. Er zitten altijd vooronderstellingen in het spel, soms zelfs ‘ingesmokkeld’. Wie bij voorbaat alleen naturalistische verklaringen toelaat, sluit ‘a priori’ bepaalde conclusies uit en noemt alternatieven al snel ‘pseudowetenschap.’

‘Postmoderne filosofie… de antiwaarheid filosofie.’ In deze lezing neemt Carel de Lange van Geloof en rede je mee in een cultuur waarin ‘de waarheid zelf in twijfel wordt getrokken’ en waarin de grote dooddoener klinkt: ‘Dat is leuk voor jou, niet voor mij. Dat is jouw waarheid.’ Hij vertelt hoe hij als student dacht: ‘Je kan de waarheid toch niet ontdekken,’ totdat christelijke apologetiek die gedachte ontmantelde en hij ging zien: ‘Misschien kan je wel de waarheid wél ontdekken.’

Met een introductie over de denkbeeldige ‘dokter Dirk’ laat Carel merken waarom het niet over een klein meningsverschil gaat. Patiënt Pietje heeft een dodelijke ziekte en krijgt een ‘bewezen effectief medicijn’ aangeboden. De dokter zegt er slechts over: ‘Ik geloof er in… ik ervaar hier wel rust bij. Ik heb er een goed gevoel over.’ Pietje denkt er het zijne van. Een week later is Pietje dood. De moraal? ‘Een zeer onbekwame en liefdeloze dokter.’ Want als iets waar is, moet je durven zeggen: ‘Dit werkt echt, … dit heb je nodig, dit zijn de bewijzen.’

Daarna legt hij uit wat waarheid is: ‘Waarheid is datgene dat correspondeert met de realiteit’ – ‘objectief’ en ‘onafhankelijk’ van wat mensen vinden. Vervolgens leert hij je postmoderne uitspraken te ontmantelen door één simpele stap: ‘Pas de bewering op zichzelf toe.’ Iemand zegt: ‘Er is geen waarheid’? Stel de eenvoudige vraag: ‘Is dat waar?’ ‘Je kan niet zeker weten’? ‘Oh, ... hoe weet je dat?’ ‘Het is waar voor jou’? ‘Oké, is dat waar voor iedereen zo?’

Hij plaatst het hele postmoderne denken in de context van een geestelijke strijd: twijfel begon namelijk al in een tuin met de vraag: ‘Is het echt zo dat God gezegd heeft…?’ En Paulus’ opdracht aan de Korinthiërs heeft iets van een strategie in zich: ‘Wij breken valse redeneringen af.’

Maar staan voor waarheid vraagt meer dan argumenten: naast ‘waarheid’ is ook ‘nederigheid’ en ‘moed’ nodig. Hij waarschuwt tegelijkertijd voor ‘hyperwaarheid’: ‘Ik voel het. Dus het is de waarheid.’ Carel eindigt zijn lezing met Petrus’ stap uit de boot: ‘Heb goede moed… kom.’ Durf jij uit de boot te stappen? Bekijk de lezing en zie waarheid, liefde en moed hand in hand gaan – en waarom dit jou raakt.

In deze tweede lezing laat Leander Janse zien hoe gemakkelijk we, net als de Galaten, onze vrijheid in Christus verliezen door ‘verkeerd onderwijs’ en de neiging om ‘met God te onderhandelen’. Hij roept op om het ‘Jezus plus’-denken radicaal los te laten en – net als de verloren zoon – met lege handen naar de Vader te gaan, want: ‘Je slechtste dag is nooit zo slecht dat hij buiten het bereik van Gods genade valt, en je beste dag is nooit zo goed dat je Gods genade niet meer nodig hebt.’

Beluister ook de eerste lezing: Jezus plus ... niets!

Stel je voor: je staat voor God en Hij vraagt: ‘Waarom zou Ik je binnenlaten?’ Wat zeg je dan? Met deze indringende vraag opent Leander Janse zijn lezing tijdens de toerustingsavond van Geloofstoerusting in Rijssen. Hij neemt ons daarin mee naar de kern van het christelijk geloof: het is alleen door Jezus Christus dat we voor God kunnen staan. ‘Omdat Hij Jezus Christus gezegd heeft: “Het is volbracht.”’ Alle antwoorden die beginnen met ‘ik’ – ‘omdat ik geloofde’, ‘omdat ik mij bekeerde’ – missen de essentie. Ware vrijheid ontstaat wanneer je rust in wat Christus volbracht heeft, niet in wat jij hebt gedaan.

Janse waarschuwt voor het subtiele gevaar van een ‘Jezus plus’-evangelie, zoals ook de Galaten dat kenden. ‘Als je aan genade een plusje van verdienen toevoegt, dan is genade geen genade meer.’ Paulus is radicaal: elk ander evangelie, zelfs als het van een engel komt, is vervloekt.

We willen graag terugbetalen, bewijzen dat we het waard zijn, maar dat leidt tot kramp. ‘Niet voor Gods goedkeuring, maar vanuit Gods goedkeuring’, dát is het leven in genade. ‘Als je vanavond voor de troon van God komt,’ zegt Janse, ‘zeg dan: “Omdat Hij het volbracht heeft.”’ Dat is echte vrijheid.

Beluister ook het tweede deel van deze lezing: Sta in de vrijheid!