Het was een grote wake-up call voor Europa. De afgelopen maanden werd pijnlijk duidelijk: we zijn op vier cruciale gebieden afhankelijk van buitenlandse mogendheden die er niet voor terugdeinzen om ons ermee te chanteren. Namelijk: (1) energie, (2) grondstoffen (met name kritieke metalen), (3) defensie en (4) digitale diensten. Wat kan Europa doen om economisch weerbaarder te worden, ook wel strategische autonomie genoemd? Paul en Allard duiken in dit onderwerp en trekken lessen uit ervaringen van de landen die voorop lopen, zoals Zwitserland, Zweden, Frankrijk en Polen. Ook geven we, zoals je van ons gewend bent, praktische handvatten hoe je als consument en burger bij kunt dragen aan een veerkrachtig continent.

De Staat heeft in toenemende mate de zorg voor sociale voorzieningen overgelaten aan de markt. Maar dat brengt lang niet altijd het gewenste effect. Als de overheid niet levert en de markt faalt, hoe lossen we dat dan op? Pionier op het gebied van lokale coöperatieve initiatieven Jan Smelik laat zien hoe het anders kan.

Door als lokale gemeenschap publieke voorzieningen te realiseren werken gemeenschappen aan meer ontmoeting, verbondenheid, lagere kosten en hogere kwaliteit van diensten, zoals bijvoorbeeld in de zorg.

In deze podcast horen we concreet wat er al gebeurt en wat er zelf kunnen doen.

De podcast van Jan Smelik, waarin hij 10 zorginitiatieven in Nederland bezoekt: https://vanzorgnaargewoonleven.nl/podcast/

Media, politiek, onderwijs: overal wordt hetzelfde dominante economische verhaal verteld. Maar wat als dat eenzijdige verhaal geen passend oplossingen heeft voor de problemen van deze tijd? Hoe maak je andere vormen van economisch denken bespreekbaar? Inzichtelijk? Hoe ga je de strijd aan met de status quo. Hoogleraar out-of-the-box-economics Irene van Staveren weet het. En doet het.

In deze inspirerende podcast deelt ze economische inzichten die je bijna nooit hoort, maar tegelijkertijd onmisbaar zijn.

Denk aan de financiële crises van 2007/2008. Wijlen de Engelse koningin Elizabeth ging vlak na het ontstaan van de financiële crises in 2007/2008 op bezoek bij het gerenommeerde London School of Economics en vroeg aan topeconomen hoe het toch mogelijk was dat niemand deze crisis zag aankomen? Waarom niemand hiervoor had gewaarschuwd? De economen kwamen niet verder dan een antwoord waarin ze stelden dan de crises veroorzaakt zijn door een schok. En een schok komt van buiten de economie en was daarmee voor hen niet te voorzien geweest. De rol van greed (hebzucht) werd in deze modellen niet meegenomen.

Het is een veelzeggende illustratie van een van de blinde vlekken die aanwezig zijn in het hedendaagse dominante economische denken. Hoogleraar out-of-the-box-economics Irene van Staveren legt in deze podcast uit hoe zij tracht onze ogen hiervoor te openen.

Of denk aan het mensbeeld van de homo economicus. Stel je loopt op een drukke straat, er rijden veel auto’s en je ziet iemand voor je struikelen. Zonder erover na te denken, intuïtief, sleur je diegene voor de auto’s vandaan. Volgens economen zouden we dat doen omdat we daarvoor een beloning verwachten. Ons handelen zou daarmee een calculerend handelen in plaats van intuïtief medemenselijk handelen zijn. Immers: al ons handelen komt volgens de heersende economische doctrine voort uit eigenbelang.

Het is slechts één voorbeeld van verschillende dogma’s in het hedendaagse dominante economische denken die getuigen van een smal economisch maatschappelijk- en mensbeeld. Dit is niet altijd zo geweest. En hoeft ook niet zo te blijven als het aan Irene van Staveren ligt. In deze podcast legt ze uit hoe zij de strijd aan gaat met de status quo in het land der economen.

In ons nieuwe boek Continent van de Kwaliteit zetten we het denken over het succesvol runnen van een bedrijf op z'n kop: sturen op efficiëntie blijkt vaak totaal inefficiënt. Tegelijkertijd blijkt dat sturen op basis van wederkerigheid in de keten niet alleen een positievere sociale en ecologische impact oplevert, maar óók bedrijfseconomisch gezien op langere termijn beter rendeert. Hoe het zit met deze twee schijnbare tegenstellingen hoor je in deze aflevering van Leven na de groei. Uiteraard voorzien van concrete handvatten en leuke praktijkvoorbeelden.

Én we vertellen je meer over ons nieuwe initiatief: de Club van Postgroei.

Bronnen:

• Continent van de Kwaliteit, hoofdstuk 17 tot en met 21.
• WRR (2020), Arbeidsrelaties in beweging.
• Collins, J. & J.I. Porras (1994), Built to Last: Successful Habits of Visionary Companies.
• Simon, H. (2010), ‘Hidden Champions of the 21st Century: The Success Strategies of Unknown World Market Leaders’.
• Corporate Knights: het duurzame rendement van de groenste beursgenoteerde bedrijven ter wereld.
• Rohman, J. (2016), ‘The Business Case for a High-Trust Culture’.

Meer weten over de Club van Postgroei? Kijk op www.postgroei.nl/de-club-van-postgroei

160 afleveringen maakte Marnix Kluiters al van de Ecosofie Podcast. Een breed scala aan gasten, op zoek naar het antwoord op de vraag: hoe streven we naar het goede leven binnen de ecologische grenzen van de planeet? De belangrijkste inzichten zet Marnix in deze podcast op een rij. Een van de belangrijkste: doorbreek de pluralistic ignorance. Stiekem zijn veel meer mensen in jouw omgeving, jouw werk het eens over de noodzaak om te werken aan een duurzame wereld. Maar we zijn geneigd de nadruk te leggen op de verschillen. We willen het eens worden over onze diepste waarden, terwijl vanuit verschillende waarden en achtergronden mensen prima bij dezelfde goede keuzes kunnen komen.

Marnix' leven werd al vroeg op zijn kop gezet, door een oogziekte en een carrièredroom die in duigen viel. Op de skipiste vond hij een nieuwe bestemming. Allard en Marnix hebben het in deze aflevering over carrièrekeuzes, psychologische principes en hoe we Texas als voorbeeld kunnen nemen voor ons spreken over duurzaamheid.

De Ecosofie-podcast vind je in je podcastapp en hier: https://ecosofie.net/

Ga mee op reis in een ongekende historische tour de force van Paul van de prehistorie, langs de oude Grieken, via de middeleeuwen, naar het heden. En we eindigen met een oproep tot een revolutie. Afgelopen woensdag was het zover: Het Feest van de Democratie. We mochten weer stemmen. Allemaal naar het stemhokje, een bolletje rood kleuren en samen bepalen wie de macht krijgt. Dat is toch de kern van het democratische proces? Ja en nee. Natuurlijk is het moment dat wij de Tweede Kamer kiezen een belangrijk moment in onze parlementaire democratie. Democratie is veel meer dan een systeem van de meeste stemmen gelden. Het gaat ook over de rechten van minderheden, over de rechtstaat. Maar meer nog dan de rechtstaat, wordt het onderliggende principe van de democratie vergeten. Het principe waar de democratie niet zonder kan. In deze aflevering van Leven na de Groei hebben we het over coöperatieve revoluties.

De bronnen:

• David Graeber & David Wengrow, The Dawn of Everything (prehistorie)
• Marvin Chaney, Peasants, Prophets, and the Political Economy (Griekse en Joodse Oudheid)
• Henri Pirenne, Early Democracies in the Low Countries (Late Middeleeuwen)
• Alexis de Toqueville, Democracy in America (18e eeuws Amerika)
• Karl Polanyi, The Great Transformation (Industriële Revolutie in historisch perspectief)
• Continent van de Kwaliteit: over de actuele staat van de democratie in relatie tot grote sociaaleconomische trends
• Bas van Bavel, The Invisible Hand (overkoepelend economisch-historisch werk over de opkomst en ondergang van markteconomieën)

Ons duurzaamheidsdenken kan fundamenteel nadenken over de wereld in de weg staan, stelt Shivant Jhagroe. “Een betere wereld begint bij jezelf”. “Als nou iedereen zijn steentje bijdraagt, dan komen we er wel.” Dat klinkt positief en hoopvol. Het is per slot van rekening ons aller aarde, dus we moeten allemaal de schouders eronder zetten. Maar hoe eerlijk is dat?

In Nederland stoten de 10% rijkste huishoudens ongeveer drie à vier keer zoveel uit als de 10% huishoudens met het laagste inkomen. Hoezo moeten we allemaal een steentje bijdragen? Helemaal als we het mondiale perspectief erbij pakken. Het is het mondiale noorden aan wie we het overgrote deel van de klimaat- en milieuimpact te danken hebben. Dan is de rijkste 10 procent verantwoordelijk voor de helft van alle uitstoot.

En wat te denken van de zogenaamde oplossingen voor onze problemen: waar landt de impact van – ik noem maar wat – het winnen van kostbare metalen voor batterijen? Niet in het mondiale noorden en al helemaal niet bij de eerdergenoemde rijkste 10 procent.

We moeten dus veel fundamenteler nadenken. En praten over duurzaamheid kan ons afleiden van die fundamentele vragen. Shivant Jhagroe is Universitair Docent bestuurskunde aan de Universiteit van Leiden. Eind 2024 verscheen van zijn hand ‘Voorbij duurzaamheid – op weg naar een ecorechtvaardige samenleving’. Hij verdedigt stellingen die in deze podcast niet helemaal onbekend zijn en tegelijk zeer prikkelend zijn – ook voor doorgewinterde postgroeiers. Zo stelt hij dat we moeten stoppen met duurzaamheid, en moeten werken aan rechtvaardigheid; dat de energietransitie koloniaal is en dat duurzaamheidsdenken dat zich richt op elektrische auto’s en biobananen geen vooruitgang is.