ଏହି ପାଠ୍ୟଟି ଆତ୍ମ-ଅନୁଶାସନ ଏବଂ ଲୋକଲଜ୍ଜା ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ରହିବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରେ। ଏକ ସାଧୁଙ୍କ ଉଦାହରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ବାହ୍ୟ ଜଗତର ସମାଲୋଚନା ଅନୁଯାୟୀ ନିଜକୁ ବଦଳାଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ କେବେବି ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଦୁନିଆର ଲୋକେ ସର୍ବଦା କିଛି ନା କିଛି କହିବେ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ବରଂ ନିଜର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିବା ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ଥିରତା ରଖିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା। ଏହି ଉତ୍ସଟି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଲୋକଙ୍କ କଥା ଅପେକ୍ଷା ନିଜର ବିବେକକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଶେଷରେ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଏବଂ ସଂସାରକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ପଥକୁ ବାଛିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଏହି ଗଳ୍ପଟି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ପଣ ମାଧ୍ୟମରେ ମଣିଷର ଆତ୍ମ-ସମୀକ୍ଷା ଏବଂ ନୈତିକତାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି । ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଉପହାର ପାଇଥିବା ଆଇନା ସାହାଯ୍ୟରେ କେବଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନର ଦୋଷ ଓ ଦୁର୍ଗୁଣ ଖୋଜିବାରେ ନିଜର ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲା । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଖରାପ ଗୁଣ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ନିଜ ଭିତରର ଅହଂକାର ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା । ଶେଷରେ ଗୁରୁ ତାକୁ ବୁଝାଇଥିଲେ ଯେ ଅନ୍ୟର ସମାଲୋଚନା କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିଜର ତ୍ରୁଟି ସଂଶୋଧନ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ । ଏହି ବିଷୟବସ୍ତୁ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଆତ୍ମ-ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଚରିତ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରିବ । ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ଦୁନିଆକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସତ୍ତାକୁ ଦେଖିବା ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।

ଏହି ଗଳ୍ପଟି ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ତା’ର ବଂଶ କିମ୍ବା ପଦବୀ ଅପେକ୍ଷା ତା’ର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ କିପରି ଆଧାରିତ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଜଣେ ଚତୁର ସେବକ ନିଜର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଶକ୍ତି ବଳରେ ଏକ ଘୋଡ଼ା, ରାଣୀ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଜନ୍ମ ରହସ୍ୟକୁ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କାହାଣୀ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ବାହ୍ୟ ଧନସମ୍ପତ୍ତି ବା ପଦମର୍ଯ୍ୟାଦା କେବଳ ଏକ ଆବରଣ ମାତ୍ର, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ମନୋଭାବ ହିଁ ତା’ର ଅସଲ ସତ୍ତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ। ଶେଷରେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ସାମାନ୍ୟ ପୁରସ୍କାର ହିଁ ତାଙ୍କର ସାଧାରଣ ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ପଦାରେ ପକାଇ ଦେଇଛି। ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଆମର ଆଚରଣ ହିଁ ଆମର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରକୃତ ପରିଚାୟକ।

ଏହି କାହାଣୀଟି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯିଏ ବର୍ଷାଧିକ କାଳ ପୂର୍ବେ ନିଜ ବିବେକର ବାଣୀ ଶୁଣି ଜଣେ ଅସହାୟ ଛାତ୍ର ଅମର ବିଶ୍ୱାସଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା କରିଥିଲେ। ଅମର ନିଜର କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଓ ନିଷ୍ଠା ବଳରେ ଜଣେ ସଫଳ ଚିକିତ୍ସକ ହୋଇପାରିଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନିଜ ଦାତାଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଷୟବସ୍ତୁଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ସନ୍ଦେହ ଅପେକ୍ଷା ମାନବିକତା ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ନିଆଯାଇଥିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି କିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଫଳପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ। ଲେଖକ ନିଜର ଏହି ପୁରୁଣା "ବୋକାମି" ବା ପରୋପକାରୀ ମନୋଭାବ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଜଣେ ଯୁବକର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବା ସହ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ପରିଶେଷରେ, ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରେ ଯେ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା ସାହାଯ୍ୟର ପ୍ରତିଦାନ ସବୁବେଳେ ଅମୂଲ୍ୟ ହୋଇଥାଏ।

ଏହି କାହାଣୀଟି ପାରାମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବସା ତିଆରି କରିବାର କାରଣ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ । ଅତୀତରେ ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ପାରାମାନେ ଘରଚଟିଆମାନଙ୍କଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ଗର୍ବ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ କୌଣସି ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ବି ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶିଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ପାରାଟି "ମୁଁ ସବୁ ଜାଣିଛି" ବୋଲି କହି ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧାରୁ ଅଟକାଇ ଦେଲା । ଏହି ଅହଂକାର ଯୋଗୁଁ ପାରା ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବସା ତିଆରି କରିବା ଶିଖିପାରିଲା ନାହିଁ । ଏହି ଉତ୍ସଟି ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଅହଂକାର ପ୍ରଗତିର ପଥରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଜୀବନରେ ସଫଳତା ପାଇବା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ନୂତନ ଜ୍ଞାନ ଶିଖିବାର ମନୋଭାବ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।

ଏହି ଆଲେଖ୍ୟଟି ସ୍ୱାମୀ ରାମତୀର୍ଥଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱପ୍ରେମର ଦର୍ଶନ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ସେ କୌଣସି ସାଂସାରିକ ବସ୍ତୁ ବା ଅର୍ଥ ନରଖି କେବଳ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତି ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ ବଳରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ସ୍ୱାମୀଜୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମାନବିକତାକୁ ସୀମାହୀନ ବୋଲି ବିଚାର କରୁଥିଲେ। ଆମେରିକା ଓ ଜାପାନ ପରି ଦେଶରେ ସେ ଭାରତୀୟ ବେଦାନ୍ତ ପ୍ରଚାର କରି ବହୁ ବିଦେଶୀଙ୍କୁ ନିଜର ଅନୁଗାମୀ କରିପାରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବାହ୍ୟ ସଫଳତା ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିବା ଏବଂ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ଏକାକାର ହେବା। ଜଣେ ନିଃସ୍ୱ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜକୁ ଜଣେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମ୍ରାଟ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ।

ଏହି ଗପଟି ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତିର ପାରଖୀ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ତା’ର ଚତୁରତା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯିଏ କେବଳ ଚାଲିଚଳଣ ଦେଖି ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ଜାଣିପାରେ। ସେ ନିଜର ଅନୁଭବ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଘୋଡ଼ାର ଜନ୍ମ, ଜଣେ ରାଣୀଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ରାଜାଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛି। କାହାଣୀଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଧନସମ୍ପତ୍ତି ବା ପଦବୀ ତା’ର ଅସଲ ପରିଚୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ତା’ର ସଂସ୍କାର ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ହିଁ ତା’ର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କର ଉପହାର ତାଙ୍କର ମେଷପାଳକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ସୂଚାଉଥିବା ବେଳେ, ରାଣୀଙ୍କର କଠୋର ଆଚରଣ ତାଙ୍କର ଅଣ-ରାଜକୀୟ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି। ପରିଶେଷରେ, ଏହି ସୂତ୍ରଟି ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ମଣିଷର ନିୟତ ଏବଂ ଆଚରଣ ହିଁ ତା’ର ଭାଗ୍ୟ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ନିର୍ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଏହା ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରେ ଯେ ଆନ୍ତରିକ ଗୁଣ ବାହ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।

ସ୍ୱାମୀ ରାମତୀର୍ଥଙ୍କ ଜୀବନୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦର୍ଶନ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଥିରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯେ କିପରି ସେ ବିନା କୌଣସି ବାହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଅର୍ଥରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଭ୍ରମଣ କରି ବେଦାନ୍ତର ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ। ସେ ସମଗ୍ର ସଂସାରକୁ ନିଜର ପରିବାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଆନ୍ତରିକ ଶକ୍ତିର ବିକାଶ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ଏକାକାର ହେବା। ତାଙ୍କର ନିର୍ଭୀକତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରେମ ଯୋଗୁଁ ସେ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ 'ବାଦଶାହ' ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମ୍ରାଟ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ସାଂସାରିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ଭକ୍ତି ହିଁ ମାନବ ଜୀବନର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ।